SPCleantech (PP5) jako partner wiodący był odpowiedzialny wraz z pozostałymi Partnerami Projektu (PP) w CURIOST za dwa deliverables (rezultaty): D2.4.1. Konsolidacja modeli biznesowych oraz D2.4.2. Rozwiązanie – Zestaw metodologiczny do opracowania ekonomicznie udanego, cyrkularnego produktu.

D2.4.1. Konsolidacja modeli biznesowych

Ten rezultat konsoliduje wyniki działań pilotażowych CURIOST w sektorowe wzorce cyrkularnych modeli biznesowych dla czterech kluczowych sektorów przemysłowych: Mechanika i Mechatronika, Opakowania, Tworzywa sztuczneoraz Budownictwo i Konstrukcje.

Działania pilotażowe zostały wdrożone w dwóch etapach poprzez regionalne i transnarodowe warsztaty design thinking skoncentrowane na opracowaniu zrównoważonych i cyrkularnych produktów (patrz rezultat D2.3.2. Dwustopniowy pilotaż z tworzeniem i testowaniem prototypów oraz modelowaniem biznesowym). Rezultat D2.4.1 syntetyzuje wnioski z 29 studiów przypadków, wraz z wyzwaniami i obszarami wpływu modeli biznesowych zidentyfikowanymi podczas działań pilotażowych.

Wnioski te zostały opracowane wspólnie przez MŚP i małe midcapy, partnerów projektu CURIOST, Creative Heads, a następnie skonsolidowane w niniejszym rezultacie.

Celem tego rezultatu jest przekształcenie działań pilotażowych specyficznych dla firm w uogólnione rozwiązania cyrkularnych modeli biznesowych oraz dostarczenie MŚP i małym midcapom praktycznych, możliwych do wdrożenia wskazówek dotyczących implementacji zrównoważonego i cyrkularnego rozwoju produktów. Efektem jest zbiór wzorców cyrkularnych modeli biznesowych wyprowadzonych z indywidualnych studiów przypadków, które MŚP i małe midcapy mogą wykorzystać, aby ułatwić przejście do bardziej cyrkularnych modeli biznesowych.

Kluczowe pojęcia i podejście

• Model biznesowy to uzasadnienie, w jaki sposób organizacja tworzy, dostarcza i przechwytuje wartość, generując jednocześnie wpływ społeczny i środowiskowy.
• Studium przypadku nie jest oddzielne od modelu biznesowego; jest ukierunkowaną interwencją modyfikującą lub testującą konkretną część modelu.
• Model biznesowy opisuje, jak firma tworzy, dostarcza i przechwytuje wartość.
• Studium przypadku uzasadnia konkretną zmianę w tym modelu (np. wprowadzenie nowych materiałów, nowego systemu logistycznego lub nowego modelu usługowego).

W niniejszym rezultacie wzorce modeli biznesowych opierają się na wnioskach z działań pilotażowych, integrując jednocześnie elementy logiki przepływów cyrkularnych. W efekcie CURIOST dostarcza wzorce modeli biznesowych odzwierciedlające realia operacyjne i praktyczne doświadczenia MŚP i małych midcapów. Podejście to zapewnia, że wzorce są trafne, aktualne i łatwe do zastosowania przez szerokie grono firm przechodzących w kierunku cyrkularności.

Konsolidacja modeli biznesowych pokazuje, że mimo działania w różnych sektorach, MŚP i małe midcapy w Europie Środkowej mierzą się ze wspólną rzeczywistością: cyrkularność staje się możliwa tylko wtedy, gdy modele biznesowe ewoluują równolegle z materiałami, procesami i koordynacją łańcucha wartości. 29 studiów przypadków pokazuje, że firmy często zaczynają od małych działań pilotażowych – takich jak wprowadzanie nowych materiałów, przeprojektowanie produktów, cyfrowe monitorowanie, systemy odbioru produktów i stopniowo przekształcają je w bardziej zrównoważone i cyrkularne modele biznesowe.

Wzorce modeli biznesowych przedstawione w tym rezultacie ujmują i uogólniają te wnioski transformacyjne, dostarczając praktycznych przykładów, jak pojedyncze działania cyrkularne mogą być skalowane i integrowane w szerszą innowację modelu biznesowego.

We wszystkich czterech sektorach pojawiają się wspólne wyzwania: ograniczona cyfryzacja, niestabilne przepływy materiałów wtórnych, rozfragmentowane łańcuchy wartości, niepewność regulacyjna oraz braki kompetencyjne wewnątrz firm. Jednocześnie pilotaże ujawniają silne możliwości. Każdy sektor posiada kluczowy czynnik umożliwiający cyrkularność:

• inteligencję cyfrowego cyklu życia w mechanice i mechatronice,
• wysokiej jakości przepływy materiałów z recyklingu w tworzywach sztucznych,
• systemy ponownego użycia i identyfikowalności w opakowaniach,
• cyfryzację budynków i materiałów w budownictwie.

Czynniki te stanowią strukturalne fundamenty, które czynią cyrkularne modele biznesowe technicznie wykonalnymi i ekonomicznie opłacalnymi.

Oczekiwane korzyści są spójne: dłuższa żywotność produktów, redukcja odpadów, stabilniejsze dostawy materiałów, nowe strumienie przychodów oparte na usługach oraz mierzalna poprawa wyników środowiskowych.

Wspólnie wnioski te tworzą plan transformacji modeli biznesowych w kierunku cyrkularności w Europie Środkowej i stanowią podstawę rezultatu D2.4.2. Rozwiązanie – Zestaw metodologiczny, który pomaga MŚP i małym midcapom skalować innowacje cyrkularne w praktyce.

W skrócie: CURIOST pokazuje, że cyrkularność jest osiągalna, gdy firmy łączą innowacje materiałowe, inteligencję cyfrową i logikę zrównoważonych modeli biznesowych, przekształcając pojedyncze pilotaże w systemową, konkurencyjną i odporną transformację przemysłową.

D2.4.2. Rozwiązanie – Zestaw metodologiczny do opracowania ekonomicznie udanego, cyrkularnego produktu

„Zestaw metodologiczny do opracowania ekonomicznie udanego, cyrkularnego produktu” przedstawia ustrukturyzowane, dwustopniowe podejście, które prowadzi firmy produkcyjne krok po kroku od zdefiniowania zrównoważonego studium przypadku (co rozwijać) do pilotażu i adaptacji modelu biznesowego.

Metodologia opiera się na jej zastosowaniu w siedmiu regionach, obejmując 29 MŚP i małych midcapów z sektorów: mechanika i mechatronika, tworzywa sztuczne, opakowania oraz budownictwo — w dwustopniowym procesie innowacji. Różnorodność ta dostarczyła cennych wniosków i pokazała elastyczność oraz zdolność adaptacji podejścia. Zostało to opisane w CURIOST D2.3.2 – Dwustopniowy pilotaż z tworzeniem prototypów, testowaniem i modelowaniem biznesowym.

Kluczowym czynnikiem sukcesu była bliska współpraca między firmami, ekspertami ds. innowacji („Creative Heads”) oraz partnerami konsorcjum, wspierana poprzez warsztaty i formaty interaktywne. Doświadczenie pokazało, że aktywne zaangażowanie firm i dostosowanie do kontekstu są kluczowe dla sukcesu.

Creative Head to ekspert np. z branż kreatywnych, rozwoju biznesu lub zrównoważonego rozwoju, który prowadzi i wspiera firmy w procesie design thinking, aby opracować MVP ukierunkowane na zrównoważony rozwój. Wsparcie to jest istotne, ponieważ zapewnia wysoką jakość pracy i zaufanie w całym procesie.

Zestaw metodologiczny podkreśla znaczenie współtworzenia i praktycznego testowania w opracowywaniu i adaptacji cyrkularnych, możliwych do wdrożenia i zrównoważonych MVP.

Cel i grupa docelowa

Metodologia umożliwia firmom produkcyjnym systematyczne, dwustopniowe prowadzenie w opracowaniu ekonomicznie udanego, cyrkularnego MVP, uwzględniając jednocześnie aspekty ekonomiczne i środowiskowe.

Zapewnia ustrukturyzowany, lecz elastyczny proces prowadzący firmy od przygotowania i oceny po skalowanie zrównoważonego studium przypadku w kierunku zrównoważonych modeli biznesowych.

Główne grupy docelowe to MŚP i małe midcapy z czterech sektorów: mechanika i mechatronika, tworzywa sztuczne, opakowania oraz budownictwo — poszukujące innowacji w swoich modelach biznesowych.

Proces obejmuje bliską współpracę między firmami produkcyjnymi a regionalnymi ekspertami ds. innowacji lub organizacjami wsparcia biznesu jako partnerami prowadzącymi.

Dwustopniowe podejście

Metodologia jest zorganizowana jako dwustopniowe podejście w ramach sześciu faz, które wspierają firmy w systematycznym opracowywaniu, testowaniu i udoskonalaniu zrównoważonych produktów. Proces trwa zazwyczaj kilka miesięcy i wymaga aktywnego zaangażowania zarówno firm, jak i facilitatorów.

Łączy pracę analityczną, warsztaty współtworzenia, eksperymenty w rzeczywistych warunkach (pilotaż) oraz powtarzające się pętle informacji zwrotnej z ekspertami („Creative Heads”), zapewniając zarówno solidne podstawy teoretyczne, jak i praktyczną użyteczność.

Proces jest zaprojektowany jako iteracyjny, a nie ściśle liniowy. Choć fazy są przedstawione sekwencyjnie, zachęca się do pętli informacji zwrotnej z Creative Heads, szczególnie między fazami rozwoju i pilotażu. Pozwala to firmom na ciągłe udoskonalanie rozwiązań na podstawie rzeczywistych obserwacji i wiedzy eksperckiej.